Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις δημόσιες συμβάσεις: απλούστευση διαδικασιών, στρατηγική αυτονομία και “Made in Europe”

Κωνσταντίνος Διαμαντούρος
Μόνιμος Αντιπρόσωπος ΣΕΒ στην BusinessEurope και την ΕΕ

Αυγή Οικονομίδου
Senior Advisor Τομέα Φορολογίας, Επενδύσεων & Λειτουργίας της Αγοράς του ΣΕΒ

Άρθρο στο Μηνιαίο Ενημερωτικό Δελτίο ΣΕΒ – Ρυθμιστικό Περιβάλλον και Επιχειρήσεις – 30 Σεπτεμβρίου 2026

Πρόσφατα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την πρότασή της για νέο Κανονισμό για τις Δημόσιες Συμβάσεις (Public Procurement Act), ο οποίος θα αντικαταστήσει τις τρεις ισχύουσες Οδηγίες (για δημόσιες συμβάσεις και παραχωρήσεις). Στόχοι της πρωτοβουλίας είναι η απλούστευση των διαδικασιών, η ενίσχυση του ανταγωνισμού και η αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των περίπου €2,6 τρισ. που δαπανούν ετησίως οι δημόσιες αρχές στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ).

Γιατί προωθείται η μεταρρύθμιση

Η αξιολόγηση του ισχύοντος πλαισίου ανέδειξε σημαντική πολυπλοκότητα, περιορισμένη ευελιξία για τις αναθέτουσες αρχές, μειωμένο ανταγωνισμό σε αρκετούς διαγωνισμούς και άνιση αξιοποίηση στρατηγικών κριτηρίων, όπως η βιωσιμότητα και η καινοτομία.

Τα βασικά στοιχεία της πρότασης

• Οι δημόσιες συμβάσεις ως στρατηγικό εργαλείο

Η πρόταση περιλαμβάνει μια σαφή αλλαγή στη στόχευση των δημοσίων συμβάσεων, ενισχύοντας σημαντικά τη στρατηγική τους διάσταση ως εργαλείου ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας, της ανθεκτικότητας και της οικονομικής ασφάλειας της ΕΕ. Προς τούτο, ενθαρρύνει – και υπό όρους επιβάλλει – την αξιοποίηση κριτηρίων ευρωπαϊκής προτίμησης, ασφάλειας και ανθεκτικότητας, καθώς και περιβαλλοντικών, κοινωνικών και καινοτομικών κριτηρίων.

• Εναρμόνιση κανόνων μέσω ενός ενιαίου Κανονισμού

Η επιλογή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να προτείνει έναν ενιαίο Κανονισμό επιδιώκει μεγαλύτερη εναρμόνιση των κανόνων και περιορισμό των αποκλίσεων που προκύπτουν κατά την ενσωμάτωση των Οδηγιών στα εθνικά δίκαια. Η έναρξη ισχύος του Κανονισμού είναι άμεση, αλλά οι διατάξεις του θα αρχίσουν να εφαρμόζονται σε δύο χρόνια.

• Μεγαλύτερη έμφαση στα κριτήρια ποιότητας για την αξιολόγηση προσφορών

Η πρόταση καθιερώνει ως βασική αρχή αξιολόγησης των προσφορών τη βέλτιστη σχέση ποιότητας-τιμής (Best Price-Quality Ratio – BPQR), μετατοπίζοντας το βάρος από το κριτήριο της χαμηλότερης τιμής που ισχύει σήμερα. Τα κριτήρια ποιότητας (π.χ. τεχνικά χαρακτηριστικά προϊόντος, περιβαλλοντικές επιδόσεις και κυκλικότητα, στοιχεία καινοτομίας, κοινωνικά χαρακτηριστικά κ.ά.) λαμβάνουν πλέον υποχρεωτική στάθμιση κατά τουλάχιστον 30% και κατά 50% στις συμβάσεις έντασης εργασίας. Σημειώνεται ωστόσο, ότι προβλέπονται και παρεκκλίσεις, υπό συγκεκριμένους όρους, όταν η απαιτούμενη ποιότητα διασφαλίζεται επαρκώς μέσω άλλων όρων της σύμβασης.

• Εισαγωγή κριτηρίων ευρωπαϊκής προτίμησης – “Made in Europe”

Το πολιτικά σημαντικότερο στοιχείο της πρότασης είναι η εισαγωγή ευρωπαϊκών προτιμήσεων στις δημόσιες συμβάσεις, πρόβλεψη η οποία συνδέεται άμεσα με τη νέα κατεύθυνση της ευρωπαϊκής βιομηχανικής πολιτικής και τις προτάσεις της Επιτροπής για την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης. Ενδεικτικά, οι αναθέτουσες αρχές θα μπορούν: α) να περιορίζουν τη συμμετοχή σε διαγωνισμό σε οικονομικούς φορείς και υπεργολάβους που προέρχονται από την ΕΕ ή από «καλυπτόμενες» τρίτες χώρες, β) να απαιτούν ενωσιακή ή «καλυπτόμενη» προέλευση για το σύνολο ή για μέρος των αγαθών, υπηρεσιών ή έργων, συμπεριλαμβανομένων επιμέρους συστατικών τους, γ) να προβλέπουν πρόσθετη βαθμολογία στα κριτήρια ανάθεσης υπέρ οικονομικών φορέων, αγαθών, υπηρεσιών ή έργων από την ΕΕ ή από «καλυπτόμενες» τρίτες χώρες και δ) να απορρίπτουν προσφορές όπου το περιεχόμενο ενωσιακής ή «καλυπτόμενης» προέλευσης υπολείπεται του 50% της αξίας της προσφοράς.

• Ολοκλήρωση του ψηφιακού μετασχηματισμού των δημοσίων συμβάσεων

Η πρόταση προχωρά πέρα από την ήδη καθιερωμένη ηλεκτρονική διενέργεια των διαγωνισμών, προβλέποντας πλέον εναρμονισμένα πρότυπα και διαλειτουργικότητα μεταξύ των εθνικών πλατφορμών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αναπτύξει και δική της πλατφόρμα, την οποία θα μπορούν να αξιοποιήσουν τα κράτη μέλη εάν το επιθυμούν. Παράλληλα, δημιουργείται ευρωπαϊκή ηλεκτρονική υπηρεσία επαλήθευσης της ταυτότητας και επιλεξιμότητας των οικονομικών φορέων, ώστε στοιχεία και δικαιολογητικά να μπορούν να επαναχρησιμοποιούνται σε διαφορετικούς διαγωνισμούς. Τέλος, ενισχύεται η συλλογή και ανάλυση δεδομένων για ολόκληρο τον κύκλο των δημοσίων συμβάσεων.

• Μεγαλύτερη ενίσχυση της δυνατότητας διαπραγμάτευσης

Διευρύνεται σημαντικά η δυνατότητα διεξαγωγής διαπραγματεύσεων μεταξύ αναθετουσών αρχών και οικονομικών φορέων στις δύο βασικές διαδικασίες διεξαγωγής διαγωνισμών, ήτοι την Ανοικτή Διαδικασία και τη Δυναμική Διαδικασία.

• Λιγότερα εμπόδια συμμετοχής για μικρομεσαίες και νεοφυείς επιχειρήσεις

Περιορίζονται σημαντικά οι απαιτήσεις ελάχιστου κύκλου εργασιών και προηγούμενης εμπειρίας σε δημόσιες συμβάσεις για τη συμμετοχή σε διαγωνισμούς. Διευκολύνεται επίσης σημαντικά η δυνατότητα συμμετοχής ενώσεων επιχειρήσεων.

Επόμενα βήματα

Η πρόταση βρίσκεται πλέον στην ευρωπαϊκή νομοθετική διαδικασία και το τελικό πλαίσιο θα διαμορφωθεί μέσα από τις διαπραγματεύσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου. Σύμφωνα με τον κοινό οδικό χάρτη “One Europe, One Market Road Map”, οι διαπραγματεύσεις αναμένεται να ολοκληρωθούν έως το τέλος του 2027.