Το αδιέξοδο του «προσώπου σε δρόμο» – Προς μερική λύση από το ΣτΕ;
Ελένη Αλεξίου
Partner at AKLaw Firm
Άρθρο στο Μηνιαίο Ενημερωτικό Δελτίο ΣΕΒ – Ρυθμιστικό Περιβάλλον και Επιχειρήσεις – 29 Μαΐου 2026
Το ζήτημα της δόμησης στις εκτός σχεδίου περιοχές βρίσκεται στο προσκήνιο εδώ και χρόνια. Είναι λίγο-πολύ γνωστές οι -μέχρι στιγμής αποτυχημένες- προσπάθειες αντιμετώπισής του από τη Διοίκηση και τον νομοθέτη. Ωστόσο, οι πρόσφατες με αρ. 694/2025 και 1531/2025 αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας (παραπεμπτικές και οι δύο) φαίνεται να αφήνουν ένα περιθώριο για διαφορετική αντιμετώπιση ειδικών περιπτώσεων, συγκεκριμένα δε κοινωφελείς υποδομές και βιομηχανικές δραστηριότητες.
Η πρώτη κρίσιμη απόφαση (ΣτΕ 694/2025) αφορά σε εγκατάσταση επεξεργασίας λυμάτων και συνοδά έργα κοινής ωφέλειας σε εκτός σχεδίου περιοχή της νοτιοδυτικής Κρήτης. Στην υπόθεση αυτή, το Δικαστήριο επανέλαβε μεν τη βασική νομολογιακή αρχή περί ανάγκης προσώπου σε νόμιμο κοινόχρηστο δρόμο, πλην όμως έθεσε πλέον ρητά το κρίσιμο ερώτημα αν η απαίτηση αυτή ισχύει με την ίδια ένταση για έργα κοινής ωφέλειας, τα οποία από τη φύση τους εξυπηρετούν δημόσιο σκοπό και εξαιρούνται νομοθετικά από ορισμένους πολεοδομικούς περιορισμούς. Με την επίμαχη απόφαση η υπόθεση παραπέμφθηκε στην επταμελή σύνθεση του Ε΄ Τμήματος, επομένως φαίνεται πως το Δικαστήριο αναγνωρίζει την ανάγκη επανεξέτασης της μέχρι σήμερα απόλυτης προσέγγισης.
Η δεύτερη κρίσιμη απόφαση (ΣτΕ 1531/2025) αφορά σε βιομηχανική δραστηριότητα και, συγκεκριμένα, σε μονάδα παραγωγής σκυροδέματος, ασφαλτομίγματος και επεξεργασίας ΑΕΚΚ εντός της ΖΟΕ Μυκόνου. Η επίμαχη αίτηση ακύρωσης στρέφεται κατά της ΑΕΠΟ του έργου και το Δικαστήριο εξέφρασε αντίστοιχες σκέψεις και προβληματισμούς. Αρχικά επανέλαβε τη γνωστή νομολογία περί μη επάρκειας των αγροτικών οδών για τη θεμελίωση δομησιμότητας, ωστόσο για πρώτη φορά διατύπωσε ευθέως τον προβληματισμό αν η απαίτηση ύπαρξης προσώπου σε αναγνωρισμένο κοινόχρηστο δρόμο πρέπει να εφαρμόζεται χωρίς διαφοροποίηση και σε ειδικές χρήσεις ή εγκαταστάσεις που συνδέονται με ιδιαίτερο χωροταξικό και λειτουργικό καθεστώς. Και στην περίπτωση αυτή η υπόθεση παραπέμφθηκε λόγω σπουδαιότητας στην επταμελή σύνθεση. Είναι προφανής η κρισιμότητα της έκβασης της υπόθεσης για την αδειοδότηση παραγωγικών εγκαταστάσεων στη χώρα.
Ωστόσο, η έκβαση των υποθέσεων στη διευρυμένη σύνθεση δεν πρέπει να θεωρείται ως δεδομένη. Και τούτο, γιατί η με αρ. 1895/2025 απόφαση του Δικαστηρίου, η οποία επίσης αφορά σε βιομηχανική εγκατάσταση (και μάλιστα στον Ασπρόπυργο) κινείται απολύτως εντός της παγιωμένης νομολογίας των τελευταίων ετών. Το Δικαστήριο επαναλαμβάνει ότι για τη δομησιμότητα εκτός σχεδίου απαιτείται πρόσωπο σε νομίμως υφιστάμενο κοινόχρηστο δρόμο, αναγνωρισμένο με πολιτειακή πράξη, και όχι σε αγροτική οδό ή σε δρόμο δημιουργημένο από ιδιωτική βούληση. Η κρίση αυτή εφαρμόζεται ακόμη και σε γήπεδο εντός ΖΟΕ με χρήση ΒΙΠΑ-ΒΙΟΠΑ, δηλαδή σε περιοχή με ειδικό παραγωγικό χαρακτήρα.
Προφανώς οι δύο κρίσιμες αποφάσεις δεν ανατρέπουν τη διαμορφωθείσα νομολογία της Ολομέλειας. Αλλά και μόνο το γεγονός ότι παραπέμφθηκαν στην επταμελή σύνθεση του Δικαστηρίου καταδεικνύει ότι το ΣτΕ φαίνεται πλέον να αναζητά μία διαφοροποιημένη προσέγγιση, ιδίως για έργα κοινής ωφέλειας ή ειδικών χρήσεων.
