Το ταλέντο ως εθνικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα
Γράφουν τα μέλη της Επιτροπής Ανθρώπινου Δυναμικού του ΣΕΒ, Δρ. Κωνσταντίνος Γεωργιάδης, Γενικός Εκτελεστικός Διευθυντής Eldorado Gold στην Ελλάδα, Χρήστος Ν . Κούκιος, CHRO ENTERSOFTONE και η Ντόρα Οικονόμου, Διευθύντρια Τομέα Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού ΣΕΒ, στην ειδική έκδοση “The Talent Factor”, στο Βήμα της Κυριακής.
Γιατί χρειάζεται να επανασχεδιάσουμε ολόκληρο τον κύκλο ζωής του ανθρώπινου δυναμικού
Η συζήτηση γύρω από το ταλέντο έχει περάσει οριστικά σε μια νέα εποχή. Αποτελεί πλέον στρατηγικό παράγοντα που επηρεάζει άμεσα την ανταγωνιστικότητα, την παραγωγικότητα και τις αναπτυξιακές προοπτικές των επιχειρήσεων και της οικονομίας συνολικά.
Οι δυνάμεις που μετασχηματίζουν τον κόσμο της εργασίας – από την τεχνητή νοημοσύνη και τον ψηφιακό μετασχηματισμό έως την πράσινη μετάβαση, τις δημογραφικές εξελίξεις και τις νέες προσδοκίες των εργαζομένων – δημιουργούν ένα εντελώς νέο περιβάλλον. Το ζητούμενο πλέον δεν είναι αν θα αλλάξει η αγορά εργασίας, αλλά πόσο γρήγορα επιχειρήσεις, εργαζόμενοι και θεσμοί θα καταφέρουν να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες και να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες που δημιουργούνται.
Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σύνθετη πρόκληση. Οι επιχειρήσεις αναζητούν ολοένα περισσότερο ανθρώπους με σύγχρονες τεχνικές, ψηφιακές και οριζόντιες δεξιότητες, την ίδια στιγμή που η δημογραφική γήρανση, η συρρίκνωση του ενεργού πληθυσμού και η διεύρυνση της αγοράς εργασίας πέρα από τα εθνικά σύνορα περιορίζουν τη διαθεσιμότητα ανθρώπινου δυναμικού.
Μέσα σε αυτή τη συγκυρία, η αγορά εργασίας περνά σε μια περίοδο δομικού μετασχηματισμού. Οι επιχειρήσεις δεν μπορούν πλέον να βασίζονται αποκλειστικά στις παραδοσιακές δεξαμενές στελέχωσης. Η ενεργοποίηση νέων πηγών ταλέντου, όπως οι νέοι, οι γυναίκες, οι εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας, οι Έλληνες του εξωτερικού και άλλες ομάδες που παραμένουν υποεκπροσωπούμενες στην αγορά εργασίας, αναδεικνύεται σε μείζονα αναπτυξιακή προτεραιότητα.
Παράλληλα, με την ταχύτατη ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης το ζητούμενο είναι η αποτελεσματική συνεργασία ανθρώπου και τεχνολογίας. Η τεχνητή νοημοσύνη όμως δεν υποκαθιστά την ανθρώπινη κρίση, αλλά μεταβάλλει το πεδίο στο οποίο αυτή ασκείται. Καθώς η αυτοματοποίηση αναλαμβάνει επαναλαμβανόμενα καθήκοντα, αυξάνεται η σημασία δεξιοτήτων όπως η επίλυση προβλημάτων, η κριτική σκέψη, η δημιουργικότητα, η συνεργασία και η προσαρμοστικότητα, δεξιότητες που αποτελούν το διαφοροποιό στοιχείο μεταξύ ανθρώπου και μηχανής. Στη βιομηχανία και την εξόρυξη, για παράδειγμα, ο αυτοματισμός μπορεί να περιορίζει την έκθεση σε επικίνδυνες εργασίες, δημιουργώντας παράλληλα ρόλους που απαιτούν ψηφιακή επάρκεια, συστημική σκέψη και διεπιστημονική συνεργασία. Συνεπώς, η αναντιστοιχία μεταξύ των δεξιοτήτων που διαθέτουν οι εργαζόμενοι και εκείνων που απαιτεί η αγορά εργασίας εξελίσσεται σε έναν από τους σημαντικότερους περιορισμούς της αναπτυξιακής δυναμικής της χώρας.
Ταυτόχρονα, μεταβάλλεται και η ίδια η αντίληψη γύρω από τη διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού. Ο κύκλος ζωής του ταλέντου δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως μια γραμμική ακολουθία λειτουργιών Ανθρώπινου Δυναμικού, αλλά ως ένα δυναμικό σύστημα αλληλεξαρτώμενων αποφάσεων. Τα κριτήρια προσέλκυσης επηρεάζουν τη διαφορετικότητα, οι ευκαιρίες μάθησης καθορίζουν την εσωτερική κινητικότητα, ενώ ο τρόπος αξιολόγησης και ανταμοιβής διαμορφώνει την εμπιστοσύνη και, τελικά, τη διάθεση των ανθρώπων να παραμείνουν και να εξελιχθούν στον οργανισμό. Ο επανασχεδιασμός του απαιτεί, συνεπώς, ενιαία διακυβέρνηση και μετάβαση από τις στατικές περιγραφές θέσεων σε μια οπτική βασισμένη στις δεξιότητες και στις οργανωσιακές ικανότητες.
Για πολλά χρόνια, η επιτυχία των επιχειρήσεων συνδεόταν κυρίως με την ικανότητά τους να προσελκύουν το κατάλληλο ανθρώπινο δυναμικό. Σήμερα, όμως, η πραγματική υπεραξία προκύπτει από την ικανότητα ανάπτυξης, αξιοποίησης και διατήρησης των ανθρώπων που ήδη διαθέτουν. Η έμφαση μετατοπίζεται από το recruitment στη συνολική διαχείριση του talent lifecycle.
Σε αυτό το νέο πλαίσιο που διαμορφώνεται, οι επιχειρήσεις καλούνται να κατανοήσουν καλύτερα τις δεξιότητες που διαθέτουν οι άνθρωποί τους, να εντοπίσουν έγκαιρα τις μελλοντικές ανάγκες και να διαμορφώσουν ευέλικτες επαγγελματικές διαδρομές που ενισχύουν την προσαρμοστικότητα του οργανισμού. Η διαρκής ανάπτυξη δεξιοτήτων, η εσωτερική κινητικότητα, το upskilling και το reskilling και η δημιουργία νέων ευκαιριών εξέλιξης εντός των επιχειρήσεων αποτελούν επένδυση στον πυρήνα της επιχειρησιακής στρατηγικής. Οι οργανισμοί που παρακολουθούν συστηματικά τις δεξιότητες των εργαζομένων τους και επενδύουν στην ανάπτυξή τους μπορούν να ανταποκριθούν ταχύτερα στις αλλαγές και να αξιοποιήσουν πιο αποτελεσματικά τον τεχνολογικό και οργανωσιακό μετασχηματισμό τους.
Η τεχνητή νοημοσύνη επιταχύνει αυτή τη μετάβαση, διευκολύνοντας τη χαρτογράφηση δεξιοτήτων, την πρόβλεψη μελλοντικών ελλείψεων και την εξατομίκευση της μάθησης. Η αξιοποίηση της τεχνολογίας στη διαχείριση του ταλέντου εγείρει, ταυτόχρονα, ένα κρίσιμο ζήτημα διακυβέρνησης. Οι αποφάσεις που υποστηρίζονται από δεδομένα και αλγορίθμους οφείλουν να είναι εξηγήσιμες, διαφανείς και ανοιχτές σε ανθρώπινο έλεγχο. Η εμπιστοσύνη δεν είναι ένας «ήπιος» οργανωσιακός παράγοντας, αλλά θεσμική προϋπόθεση αποδοχής της αλλαγής. Η τεχνολογία παράγει αξία όταν οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται δικαιοσύνη, διακρίνουν προοπτικές εξέλιξης και συμμετέχουν ενεργά.
Ως εκ τούτου, η ηγεσία, η ψυχολογική ασφάλεια, η λογοδοσία και η συμπερίληψη δεν αποτελούν πλέον μόνο στοιχεία καλής εταιρικής διακυβέρνησης, αλλά βασικούς παράγοντες προσέλκυσης, ανάπτυξης και διατήρησης ταλέντου. Με αυτό τον τρόπο, η οργανωσιακή κουλτούρα μετατρέπει το ατομικό ταλέντο σε συλλογική ικανότητα και βιώσιμη επιχειρηματική απόδοση.
Ο ΣΕΒ έχει αναδείξει διαχρονικά ότι οι ελλείψεις και η αναντιστοιχία προσφοράς και ζήτησης δεξιοτήτων και η περιορισμένη αξιοποίηση του διαθέσιμου ανθρώπινου δυναμικού αποτελούν σημαντικά εμπόδια για την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα της χώρας. Μέσα από πρωτοβουλίες όπως το Skills4Jobs, το «ΜΑΖΙ ΣΤΗ ΓΝΩΣΗ», τη συμμετοχή στην Πρακτική Εφαρμογή στην Ειδικότητα των ΣΑΕΚ και το Industry4Youth, συμβάλλει ενεργά στη δημιουργία αποτελεσματικότερων διαδρομών μετάβασης από την εκπαίδευση και την κατάρτιση στην απασχόληση.
Καθώς η Ελλάδα επιδιώκει να επιταχύνει τον παραγωγικό μετασχηματισμό της και να διατηρήσει υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, η βέλτιστη αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη επένδυση για το μέλλον. Ο επανασχεδιασμός ολόκληρου του κύκλου ζωής του ταλέντου, από την προσέλκυση και την ανάπτυξη έως τη διατήρηση και την αξιοποίησή του, αποτελεί στρατηγική προϋπόθεση για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, για την ανθεκτικότητα της οικονομίας και για τη μακροπρόθεσμη ευημερία της κοινωνίας.
Η πρόκληση απαιτεί μια νέα συμμαχία μεταξύ επιχειρήσεων, Πολιτείας, εκπαιδευτικών φορέων και κοινωνικών εταίρων, με κοινό στόχο τη δημιουργία ενός δυναμικού οικοσυστήματος ανάπτυξης δεξιοτήτων, ώστε το διαθέσιμο ταλέντο να μετατραπεί σε πραγματικό εθνικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
