Η Υγεία και ασφάλεια στην εργασία στην ψηφιακή εποχή αποτελεί επένδυση για τη βελτίωση της παραγωγικότητας
Άρθρο κας Κατερίνας Δασκαλάκη, Διευθύντριας Τομέα Εργασιακών Σχέσεων & Κοινωνικού Διαλόγου ΣΕΒ στο αφιέρωμα του Industry Newsletter με τίτλο: “Παγκόσμια Ημέρα για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία”
Για χρόνια, η Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία (ΥΑΕ) αντιμετωπιζόταν κυρίως ως θέμα συμμόρφωσης. Σήμερα, όμως, αυτό έχει αλλάξει. Συνδέεται όλο και περισσότερο με την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα, ιδίως σε ένα περιβάλλον ψηφιακού μετασχηματισμού και ενεργειακής μετάβασης.
Τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία (EU-OSHA) δείχνουν ότι οι επιχειρήσεις βρίσκονται σε μεταβατικό στάδιο. Σύμφωνα με την πρόσφατη έρευνα ESENER του EU-OSHA, το 43% των επιχειρήσεων αξιολογεί συστηματικά τις προκλήσεις που συνδέονται με τις ψηφιακές τεχνολογίες, ενώ το 35% εμπλέκει τους εργαζομένους στη διαχείρισή τους. Ταυτόχρονα, το 42% παρέχει εκπαίδευση για τη χρήση νέων ψηφιακών τεχνολογιών, γεγονός που δείχνει πρόοδο, ταυτόχρονα όμως, και σημαντικά περιθώρια βελτίωσης.
Η ψηφιοποίηση —μέσω τεχνολογιών όπως AI, ρομποτικά συστήματα και συστήματα παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο — δημιουργεί μία διπλή συνθήκη. Από τη μία, μπορεί να μειώσει την έκθεση σε επικίνδυνες εργασίες και να βελτιώσει τη λειτουργία των επιχειρήσεων. Από την άλλη, εισάγει νέες προκλήσεις, ιδίως στην αλληλεπίδραση ανθρώπου–μηχανής, όπου η συνεχής και ασφαλής συνεργασία απαιτεί σαφείς διαδικασίες, εκπαίδευση και συνεχή παρακολούθηση. Οι εξελίξεις αυτές εντείνονται με την εμφάνιση νέων γενεών ρομποτικών συστημάτων, όπως τα ανθρωποειδή ρομπότ, που σχεδιάζονται να λειτουργούν δίπλα σε ανθρώπους και να προσαρμόζονται σε διαφορετικά περιβάλλοντα εργασίας, ενώ, παράλληλα, οι λιγότερο ορατοί κίνδυνοι —όπως η έκθεση σε ηλεκτρομαγνητικά πεδία— επανέρχονται στο προσκήνιο. Παράλληλα, οι ευρύτερες γεωπολιτικές εξελίξεις και η ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής παραγωγικής βάσης, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τις πρωτοβουλίες της Ε.Ε. στον τομέα της ενέργειας και των κρίσιμων πρώτων υλών, δημιουργούν νέα δεδομένα και για τη διαχείριση της ΥΑΕ.
Διαχρονική θέση του ΣΕΒ είναι ότι η υγεία και ασφάλεια στην εργασία αποτελεί έναν κρίσιμο παράγοντα επιχειρησιακής απόδοσης και η ουσιαστική ενσωμάτωσή της στη στρατηγική των επιχειρήσεων έχει ως αποτέλεσμα πολλαπλά και πολυεπίπεδα οφέλη. Κρίσιμη είναι η έμφαση σε πιο δυναμικές μορφές εκτίμησης επαγγελματικού κινδύνου, όπου η αξιολόγηση γίνεται σε πραγματικό χρόνο, με βάση δεδομένα από την ίδια τη λειτουργία της επιχείρησης. Δεν είναι τυχαίο ότι μεγάλες επιχειρήσεις μέλη του ΣΕΒ έχουν επενδύσει σε τέτοιες μορφές και αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη και τα ρομποτικά συστήματα, ενθαρρύνοντας την ικανότητα των εργαζομένων να αναγνωρίζουν και να διαχειρίζονται κινδύνους, εφαρμόζοντας παράλληλα πολιτικές μηδενικής ανοχής σε ατυχήματα.
Η μετάβαση αυτή, ωστόσο, συνοδεύεται από προκλήσεις και σε ρυθμιστικό επίπεδο. Ήδη η Ε.Ε. έχει δρομολογήσει διάφορες πρωτοβουλίες, όπως το “AI Act”, η Οδηγία “CSRD”, η αναθεώρηση των Οδηγιών “Display Screen Equipment” και “Workplace Directive”. Οι πρωτοβουλίες αυτές εντάσσονται σε μια ευρύτερη προσπάθεια της Ε.Ε. να εναρμονίσει, μεταξύ άλλων, το πλαίσιο για την ΥΑΕ με τις τρέχουσες εξελίξεις και ανάγκες. Δεν θα πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι το σωρευτικό κόστος κανονιστικής συμμόρφωσης δημιουργεί πιέσεις στις επιχειρήσεις. Στο σημείο αυτό, ο ΣΕΒ επανειλημμένως επισημαίνει σε όλα τα αρμόδια όργανα σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο ότι προτεραιότητα δεν είναι η προσθήκη νέων κανόνων, αλλά η απλοποίηση και η αποτελεσματική εφαρμογή των υφιστάμενων, με έμφαση στην πρόληψη του επαγγελματικού κινδύνου.
Βαρύνουσας σημασίας διαδραματίζει η δημιουργία κουλτούρας πρόληψης, η οποία μπορεί να καλλιεργηθεί μόνο μέσω της εκπαίδευσης και στην κατάρτισης. Προς αυτήν την κατεύθυνση, ήδη από το 1980 ο ΣΕΒ μέσω του ΣΕΒ ΙΒΕΠΕ (το οποίο μετασχηματίστηκε σε ΣΕΒ Τεχνική Ακαδημία), δίνει έμφαση στη συνδιαμόρφωση προγραμμάτων κατάρτισης, μεταξύ άλλων και για τα θέματα ΥΑΕ, με τις επιχειρήσεις, ενώ έχει δημιουργήσει, σε συνεργασία με τους άλλους κοινωνικούς εταίρους, το ΕΛΙΝΥΑΕ, το επιστημονικό όργανο για τα θέματα ΥΑΕ.
