Δυνατότητες και προϋποθέσεις κινητροδότησης της μεγέθυνσης των επιχειρήσεων με σκοπό την τόνωση της εγχώριας οικονομίας

Δρ. Παναγιώτης Πρόντζας
Principal Head of Strategy and Investments, Grant Thornton

Άρθρο στο Μηνιαίο Ενημερωτικό Δελτίο ΣΕΒ – Ρυθμιστικό Περιβάλλον και Επιχειρήσεις – 3 Σεπτεμβρίου 2021

Αποτελεί γεγονός πως η Ελλάδα, σε σύγκριση με άλλα κράτη / μέλη, διαθέτει σήμερα ένα πολύ υψηλό ποσοστό μικρών επιχειρήσεων και αυτοαπασχολούμενων. Το γεγονός αυτό συνδέεται με τον ευρύτερο κατακερματισμό της εγχώριας επιχειρηματικής δραστηριότητας και γενικότερα με τον τρόπο ανάπτυξης και εξέλιξης της ελληνικής οικονομίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 96% του συνόλου των εγχώριων επιχειρήσεων, το 2020, απασχολούσε λιγότερους από 10 υπαλλήλους με το 84% αυτών να δραστηριοποιούνται με τη μορφή των ατομικών επιχειρήσεων. Tο περιορισμένο μέγεθος των ελληνικών επιχειρήσεων δεν επιτρέπει σε πολλές περιπτώσεις την αξιοποίηση των ωφελειών που προκύπτουν μέσα από οικονομίες κλίμακας και μέσα από τη χρήση προηγμένων τεχνολογιών. Αντιθέτως οδηγεί σε μειωμένα επίπεδα παραγωγικότητας και περιορισμένη πρόσβαση σε εναλλακτικές μορφές χρηματοδότησης. Ως εκ τούτου η προώθηση της μεγέθυνσης τους με σκοπό τη βελτίωση της εξωστρέφειάς τους αποτελεί μείζον ζήτημα που θα επιτρέψει την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της παραγωγικής τους δυναμικής και την πρόσβαση σε νέους πόρους. Συγχρόνως εκτιμάται πως θα τονώσει το επίπεδο των δημοσίων εσόδων και θα επιτρέψει την καλύτερη αντιμετώπιση φαινομένων φοροδιαφυγής και εισφοροαποφυγής.

Στο πλαίσιο αυτό, η θέσπιση συγκεκριμένων μέτρων και κινήτρων οικονομικής πολιτικής αποτελεί ένα σημαντικό βήμα ως προς την κατεύθυνση ενίσχυσης και αύξησης του μεγέθους των ελληνικών επιχειρήσεων. Ο σχεδιασμός των μέτρων αυτών χρειάζεται να λάβει υπόψη τις ενωσιακές κατευθύνσεις και τη γενικότερη διεθνή πρακτική αναφορικά με κρίσιμες παραμέτρους όπως τα είδη των προσφερόμενων κινήτρων (φορολογικά, χρηματοδοτικά κ.α.), τις προϋποθέσεις εφαρμογής τους και τα κριτήρια επιλεξιμότητας. Απαραίτητη προϋπόθεση αποτελεί επίσης η επίλυση των όποιων ζητημάτων υπάρχουν στο υφιστάμενο κανονιστικό πλαίσιο με στόχο να αρθούν τυχόν στρεβλώσεις και περιορισμοί που απορρέουν από τις επιμέρους ισχύουσες νομοθετικές πράξεις.
Με βάση τις προϋποθέσεις αυτές, η δημιουργία οικονομικών ωφελειών λόγω μεγέθυνσης των εγχώριων επιχειρήσεων απαιτεί το σχεδιασμό συγκεκριμένων οριζόντιων κινήτρων με ολιστικό χαρακτήρα. Συγχρόνως, δεδομένης άλλωστε και της συγκέντρωσης μικρών επιχειρήσεων σε ορισμένους κλάδους, είναι σκόπιμη και η κλαδική εξειδίκευση. Ειδικότερα, η θέσπιση εξιδεικευμένων κινήτρων σε κλάδους όπως π.χ. εμπόριο, μεταφορές, μεταποίηση, επαγγελματικές δραστηριότητες και αγροτικός τομέας, κρίνεται απαραίτητη.

Αξίζει να σημειωθεί πως η αποτελεσματική θέσπιση και εφαρμογή κινήτρων θα εξαρτηθεί σε σημαντικό βαθμό και από ορισμένες κρίσιμες παραμέτρους στη φάση σχεδιασμού τους. Ειδικότερα, η υιοθέτηση διευρυμένης επιλεξιμότητας και η διασφάλιση μακροπρόθεσμης προοπτικής εκτιμάται πως θα επιτρέψει τόσο την αποτελεσματική χρήση τους όσο και την αποφυγή φαινομένων ευκαιριακής αξιοποίησής τους. Παράλληλα, η πρόβλεψη εμπροσθοβαρούς οφέλους μέσω άμεσης ενίσχυσης των επιλέξιμων επιχειρήσεων και η εφαρμογή διαφανών και απλών διαδικασιών αποτελούν πρόσθετες παραμέτρους που αναμένεται να ενισχύσουν σημαντικά την αποδοτική υλοποίηση των κινήτρων.

Έχοντας επομένως υπόψη τις ανάγκες του εγχώριου επιχειρηματικού περιβάλλοντος, τη διεθνή πρακτική και τα ζητήματα που απορρέουν από το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο, η αποτελεσματική προώθηση της μεγέθυνσης των επιχειρήσεων απαιτεί ένα νέο κανονιστικό πλαίσιο που θα προβλέπει τόσο την τροποποίηση διατάξεων σε υφιστάμενους νόμους όσο και την προσθήκη νέων. Ως προς το είδος των κινήτρων, προτείνεται η ανάπτυξή τους σε 3 επίπεδα:

• Φορολογικό, μέσα από εξειδικευμένες φορολογικές ελαφρύνσεις ή / και απαλλαγές στη διαχείριση υφιστάμενων υποχρεώσεων. Κομβικό ζήτημα αποτελεί η αναγνώριση φορολογικών ζημιών σε περίπτωση μιας συναλλαγής (π.χ. συνεργασίας ή συγχώνευσης).
• Χρηματοδοτικό, μέσα από την ανάπτυξη χρηματοδοτικών εργαλείων υπό τη μορφή επιχορηγήσεων ή και δανείων με ευνοϊκό επιτόκιο και όρους αποπληρωμής, με στόχο την ενίσχυση ενός επενδυτικού σχεδίου που σκοπεύει στη μεγέθυνση ενός επιχειρηματικού σχήματος.
• Αδειοδοτικό, με στόχο την επιτάχυνση και διευκόλυνση των απαιτούμενων αδειοδοτήσεων.

Η επιτυχής θέσπιση ενός νέου κανονιστικού πλαισίου ξεκινά προφανώς από τη φάση του σχεδιασμού του. Στο πλαίσιο αυτό πρωτοβουλίες όπως αυτή που ανέπτυξε ο ΣΕΒ, με την υποστήριξη της Grant Thornton, σχετικά με τη διερεύνηση των κατάλληλων κινήτρων εκτιμάται πως θα συμβάλει σημαντικά στον εντοπισμό των βέλτιστων μέτρων μεγέθυνσης των επιχειρήσεων. Η αποτελεσματική τους όμως εφαρμογή θα εξαρτηθεί από το βαθμό που τα νέα μέτρα θα αντιμετωπίσουν ριζικά τους παράγοντες επικράτησης επιχειρήσεων μικρού μεγέθους, επιτρέποντας ουσιαστική την εις βάθος βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του εγχώριου επιχειρηματικού περιβάλλοντος.